یادداشت

کویر؛ مرثیه‌ای برای مادر

کویر چهارمین آلبوم استودیویی علی سورنا در آبان ۱۳۹۶ منتشر شد. رپری که با اولین آلبومش “مرد تنها” در سال ۹۰ در میان مخاطبان رپ فارسی شناخته شد و بعد از آن با مجموعه های “آوار”  و “نگار” جایگاه را به عنوان رپری خلاق و صاحب سبک تثبیت کرد. سورنا را میتوان جزو معدود رپرهایی محسوب کرد که با وجود عدم همکاری با رسانه های عامه پسند موسیقی یا انتشار مصاحبه یا اثری ویدئویی توانسته است محبوبیت گسترده ای در جامعه رپ فارسی و تا حدی خارج آن داشته باشد.

اولین نکته ای که قبل از گوش دادن به کویر نظرم را جلب کرد دیدن نام سعید دهقان به عنوان آهنگساز بود. سورنا برخلاف تجربه موفق با آهنگسازان گروه دیوار در دو اثر قبلی، اینبار با هنرمند متفاوتی همکاری کرده بود. از این همکاری هم خوشحال شدم و هم نگران. خوشحال از اینکه قرار است فضاسازی جدیدی را در کارهای سورنا ببینم. تجربه ای ناب و خلاق حاصل کار دو هنرمندی که حداقل روی کاغذ فرم آثار قبلیشان شباهت کمی بهم دارد. سعید دهقان برای من از تک آهنگ بی کلام backyard شروع شد. موسیقی که تداعی کننده زندگی شهری، ماشینی، مکانیکی و صنعتی بود و نشان دهنده ذوق او در آزمودن تجربه های جدید. آثار بعدی سعید هم تقریباً بر روی همین خط و فضا ادامه پیدا کرد. فضایی که چندان با آثار قبلی سورنا همخوانی ندارد. علاوه براین گفته شد کویر قرار است اثری بسیار شخصی برای سورنا باشد. وقتی میگوییم اثری شخصی است این تصویر در ذهنم شکل میگیرد که رپر قرار است به ریشه ها، کودکی یا روابط احساسی اش اشاره کند و دور از تجربه گرایی و چالشهای هنری شعرش را بستری برای بیان ساده احساسات و عواطفش قرار دهد و این برای سورنا یعنی فضای شهر خود و خانه دوران کودکی اش. جایی دور از دود، هیاهو و زندگی در کلان شهری بنام تهران و این یعنی چالشی مضاعف برای آهنگساز.

کویر آلبومی است ۲۹ دقیقه ای متشکل از ۷ قطعه. اشعار آلبوم برخلاف نگار از فضای انتزاعی فاصله گرفته و ساده تر، عینی تر و شخصی تر است. شاید مضمون کل آلبوم را در ورس دوم قطعه کویر بتوان مشاهده کرد. پسری که مادر خود از دست داده و با وجود آنکه “پسر صلح” است باید با چنگ و دندان بجنگد و زنده بماند. کسی که حاضر نیست جلو سیستم “باج” بدهد، از مصلحت اندیشی و سازش متنفر است و فکر میکند این مصلحت اندیشی صرفاً ” تزئینی” است برای پوشاندن باطن کثیف نظام قدرت. کسی که  ریشه هاش در زادگاهش در کویر است و حالا که با مرگ مادر “پشتش بیوه” شده، باید تنهایی جلو تمام اینها بایستد. قطعات دیگر در ادامه، گاه مانند تئاتر سایه ها و مریم شخصی تر میشوند و گاه مانند “پشت این جنگها” اشارات عینی به وضعیت کشور میکنند. با این توصیف کویر را شاید بتوان بازگشتی به آلبوم “مرد تنها” دانست اما اینبار با اشعار بالغتر و شاعرانه تر و درک پخته تر از جامعه و سیاست.

از دید نویسنده این متن، در رپ فارسی رویکرد سورنا در نوشتن شعر نمونه اعلای سوژگی خود هنرمند در اثر و نگاه کردن دنیا از دید اول شخص یعنی خود اوست. به این وسیله است که میتواند خود بدون سانسور و با جسارت بیان کند و در اعتراض به دنیای اطرافش اسیر نگاهی از بیرون و شعار زده نشود. رویکردی که در آلبوم کویر با شخصی تر و عینی تر شدن مضامین اشعار بیشتر خودنمایی میکند. کویر بر خلاف نگار اثری نیست که خواسته باشد مانند قطعات پاک، توربین و مورفین دست به تجربه و خلاقیت در فرم بزند یا مخاطب را در فکر فرو ببرد که اصلاً نگار کیست یا نماد چیست. کویر ساده، شخصی و عینی است. مرثیه ای است برای مادر و فریاد پسری یاغی و تنهاست که شاعر شده و در این دنیای کثافت، پر از فریب و بی عدالتی کم نمی آورد و همچنان مبارزه میکند.

با این تفسیر، همانطور که قبل از انتشار آلبوم هم پیشبینی میشد، همکاری با سعید دهقان با سابقه ای متفاوت در فضای کاری، عملی بود چالش برانگیز. چالشی که شاید با ارتباطی نزدیکتر و وسواس بیشتر در فرایند تولید به اثری متفاوت و خلاق تر در فرم بدل میشد.