آمیزه

آلترناتیوی که خود ، مین استریم است!

از ابتدای پیدایش رپفارسی تاکنون به علت های مختلف ، مشکلاتی چه از لحاظ فرهنگی چه از لحاظ مالی و غیره . . . گریبانگیر این جنبش بوده است. بنابراین مسیر هیچگاه سهل و آسان نبوده است ، اما نویسنده این خطوط بر این اعتقاد است که در ۲ سال اخیر (۱۳۹۶-۱۳۹۸) مشکلی اساسی به این سبک ورود پیدا کرده است که به باور نگارنده “خطرناک ترین” بحرانی است که رپ فارسی تا امروز با آن درگیر بوده است .

مسئله ساده است ما با آلترناتیوی (alternative) رو به رو هستیم که خود مین استریم (Mainstream) است !

در واقع مسئله برمیگردد به درک کژتابانه ، سطحی و تفسیر های شخصی از آنچه خرده فرهنگ هیپ هاپنامیده می شود .

اجازه بدهید از تلگرام شروع کنم ، بله تلگرام ! ابزار ارتباطی که شوک فراگیر شدنش از فیسبوک ، توییتر و حتی اینستاگرام خوش آوازه ، فراتر رفت. ابزاری که در عین امنیت و سرعت ، دارای تنوع و سهولت بود. به همین دلیل با اطمینان میتوانم بگویم که به واسطه تلگرام ، رپفارسی پذیرای سیل عظیمی از مخاطبان جدید بود که در حدود سال های ۹۵ تا ۹۶ به طرفداران این سبک پیوستند . کسانی که در آن سال ها پیگیر این مسئله بوده باشند به خوبی میتوانند جنب و جوش موجود در تلگرام برای نشر آثار رپ را به خاطر بیاورند .

کسانی که از قبل مخاطب این سبک بودند هر چه بیشتر در فضایی رقابتی سعی میکردند که برای این سبک ( و طبیعتا برای کانال خود) مخاطب جذب کنند. این موج حتی به هنرمندان هم رسید. مخصوصا کسانی که کمتر شناخته شده بودند در واقع ظهور تلگرام آنچنان تاثیری در میزان مخاطب های ستاره های شناخته شده ای که مقبولیتی عام دارند نداشت بلکه بیشتر به نفع کسانی تمام شد که به قول طرفدار های آنان “آندر گراوند” یا “آلترناتیو” بودند و یا حتی به تعبیر ایدئولوژیک عده ای “رپ واقعی” را ارائه میکردند .( رد این مسئله مضحک واقعی بودن و ماهیت ایدئولوژیک این به ظاهر گفتمان را در هیپ هاپ از مقاله ” ده خرده به معترضان پلاستیکی ” هاتفی نیامی شود دید تا نگاه سطحی تره کانال معروف تلگرامی “ترجمه رپهای زیرزمینی جهان” )

در این بین هرچقدر که این افراد و فعالین سابق هیپ هاپ در جذب مخاطب موفق عمل کردند در تببین چیستی خود و هیپ هاپ ، ترجمه منابع اصلی و مرجع و ایجاد مجموعه ای از منابع برای مطالعه ، آگاه سازی و حتی ارجاع دادن ، منفعل ، نامنظم و ضعیف عمل کردند .

( قابل ذکر است این خلاء تئوریک همیشه در هیپ هاپ فارسی وجود داشته است اما با توجه به عمری بیشتر از یک دهه این مسئله به معضل تبدیل شده است که تلاش این یادداشت ریشه شناسی این اتفاق نیست بلکه در پی آشکار کردن پیامد های آن است.)

  مستندی درباره سو استفاده جنسی   Africa Bambaataa  از کودکان که مشخضا مضرات تبدیل شدن هیپ هاپ به یک فرقه (Cult) را آشکار میکند.
مستندی درباره سو استفاده جنسی Africa Bambaataa از کودکان که مشخضا مضرات تبدیل شدن هیپ هاپ به یک فرقه (Cult) را آشکار میکند.

در واقع در نبود منابع و مقبولیت عام برای این سوال که ” هیپ هاپ چیست ؟ ” هنرمندان این عرصه سعی کردند تا خود به سمت پاسخ دادن به این سوال بروند . که مشخصا منجر شد به پختگی و غنی بودن عده زیاد آثاری که در فاصله سال های ۹۰ تا ۹۴ در رپفارسی تولید شد. این آثار را باید مدیون این فضا باشیم ، در واقع چیزی که رخ می داد واکنشی بود به ۶ و ۸ ها ، ساسی مانکن ها و آثار دیگری که نه از لحاظ فرم و نه محتوا ارزشی نداشتند و بیشتر کالایی مصرفی بودند در مارکت موسیقی . پرطرفدار ، مشهور و به همان اندازه مبتذل ( مبتذل نه از لحاظ اخلاقی بلکه از لحاظ ساده و بی خلاقیت بودن در فرم و محتوا ) . در واقع اتفاقی که رخ داده بود نوعی “بازگشت به خویش تن ” بود که همراه بالاتر رفتن سطح آهنگسازی ، میکس و مستر و کیفیت وکال ها و همچنین همکاری های متنوع دوره ای مهم و شکوفا را در تاریخ رپفارسی بنیان نهاد .

اما با ورود تلگرام ، اضافه شدن مخاطبان ، خلاء نظری و قدرت گرفتن هنرمندان مین استریم ، بدنه هنرمندانی که در رپفارسی پرچم دار هنر مستقل و تجربی بودند مجبور به نشان دادن واکنش شدند ، نفسِ این واکنش مشکل زا نبود اما اتفاق ناگواری که وجود داشت در نحوه این واکنش نشان دادن بود . این واکنش دیگر مشابه واکنش این عده در سال های قبل نبود. بلکه شروعی بود بر فرآیندی که برون داد آن چیزی جز کالت سازی ، تقدس گرایی و تقسیم بندی های “خودی” و “ناخودی” ، “واقعی” و “غیر واقعی” بود. تقسیم بندی که بیشتر از آن که بر گرفته از هیپ هاپ و برای ساختن چهارچوبی آزاد به منظور فعالیت هنری باشد ، در پی ساختن فرقه و هنری بود گزینش شده و از فیلتر رد شده. در واقع بی مانیفست بودن هیپ هاپ در بنیان خود دست عده ای را برای تقلیل هیپ هاپ به سلاحی برای مبارزه باز گذاشت و باعث رواج عقایدی سطحی و دم دستی شد عقایدی که در آن آندر گراند بودن به خودی خود ارزش و مین استریم بودن به خودی خود ضد ارزش حساب می شود.

صد البته که کسانی که چنین مهمل هایی را ترویج میکنند باید توضیح بدهند با معیار هایی که بیان میکنند Necro دقیقا چرا آندرگرند حساب می شود و یاVinnie Paz (بت همیشه در صحنه ) دقیقا چرا باید با یکی از تهیه کنندگان صنعت پورن دوستی داشته باشد و یا حجم خشونت و زن ستیزی آرتیستی مانندMadchild دقیقا کجای این صحبت ها قرار می گیرد. یا باید توضیح بدهند که چرا یاس را همیشه مورد هجمه قرار می دهند (حواشی اخیر بامداد در اینستاگرام برای مثال) که به چه علت با رادیو جوان یا مارکت کار می کند اما نصف این انتقاد ها را هم به همکاری های اخیر رض که مشخصا با جریان اصلی موسیقی بوده است ندارند ( همکاری های رض با کمپانی خط را که به یاد دارید ؟) .

در واقع این علامت ها نشان دهنده سندروم خطرناک کالت سازی و کیش شخصیت است. جریانی که قرار بوده است آزاد و مستقل باشد حال محل جولان ایدئولوژی های رادیکالی شده است که مشخصا نه هنر ذیل آن ها تعریف می شود نه هیپ هاپ . این فضا به جای وصل کردن ادبیات معاصر ما به این سبک موسیقی کلام محور و ایجاد خلاقیت فرمی و محتوایی و در نهایت نقادی فرمالیستی برای پخته تر کردن و ایجاد جنب و جوش ، تبدیل به فضایی منفعل و متوهم شده است که رسالت خود را به جای تولید “هنر” مبارزه با “ناکجا آباد” ذهنی کرده است که وجود خارجی ندارد و ادامه این وضعیت چیزی جز ضرر ندارد.

و اما چرا این (به ظاهر) آلترناتیو مین استریم است ؟ مگر غیر از این است که وقتی میگوییم مین استریم، آثاری مبتذل ( تکرار میکنم ابتذال هنری مدلول غیر اخلاقی بودن محتوا نیست) به یادمان می آید که خالی از خلاقیت فرمی ، محتوایی و تولید شده برای افرادی است که درک درستی از هنر ندارند (در واقع اکثر جامعه) و این آثار را در بسته بندی هایی زیبا بدون توجه به فرم و محتوا اثر ، عملا “مصرف” میکنند؟ این آلترناتیو نیز چنین است. شاید در ظاهر با جریان اصلی در خلاف “جهت” باشد اما هنگامی که پای خلاقیت فرمی و محتوایی و جریان آزاد هنری و فردیت هنرمند در میان باشد، با همان جریان اصلی در یک “راستا” است.

افزودن دیدگاه